يا اينكه نگاه به زنان نامحرم بىحجاب طبق آيات و روايات ممنوع است . امّا اينكه نگاه به زنان بىحجابى كه در تلويزيون ظاهر مىشوند در پخش مستقيم يا غير مستقيم ، جايز است يا نه ؟ نمىتوان تشخيص آن را به عهدهء تودهء مردم گذاشت . فقيه است كه مىتواند بگويد : چنين نگاهى از مصاديق موضوع حرمت نيست زيرا موضوع كلّى نظر ، منصرف به جايى است كه چهره به چهره يا لااقل در آيينه باشد ، بنابراين اگر در مورد فوق ، مفسدهء خاصّى مترتّب نشود احكام نظر به نامحرم در آن جارى نيست . و از همين قبيل است مثالهاى چهارگانهء گذشته ( صعيد ، غنيمت ، استقبال قبله و قهقهه ) و مثال‌هاى فراوان ديگرى كه در سرتاسر فقه مشاهده مىشود . 3 . موضوعاتى كه تشخيص آن براى عرف عام كار پيچيده‌اى نيست مثل اينكه آيا اين مايع رنگين خون است يا نه ؟ يا فلان آب گل‌آلود مضاف است يا مطلق ؟ و رؤيت هلال با چشم عادى حاصل شده است يا نه ؟ اين گونه موضوعات امورى است كه تشخيص آن براى عامهء افراد امكان‌پذير است و نياز به تبعيّت از نظر مجتهد يا متخصّصان ندارد . شكّى نيست كه قسم دوم از اين اقسام سه‌گانه نيز همانند بحث از عناوين كلّى موضوعات ، جزء « فقه » است و مسئوليتش را فقيه به عهده دارد . * * * منابع و مآخذ 1 . قرآن كريم . 2 . نهج البلاغه ( با تحقيق دكتر صبحى صالح ) . 3 . الاختصاص ، شيخ مفيد ، جامعهء مدرسين ، قم . 4 . اصول سرخسى ، محمّد بن احمد سرخسى ، دار الكتاب العلميّة ، بيروت ، چاپ اوّل ، 1414 ق . 5 . الاصول العامة للفقه المقارن ، سيّد محمّد تقى حكيم ، مؤسسهء آل البيت ، چاپ دوم ، 1390 ق . 6 . بحار الأنوار ، محمّد باقر مجلسى ، مؤسسة الوفاء ، بيروت ، چاپ اوّل ، 1403 ق . 7 . التحقيق في كلمات القرآن الكريم ، حسن المصطفوى ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى ، چاپ اوّل ، 1371 ش . 8 . التفسير المنير ، الدكتور وهبة الزحيلى ، دار الفكر المعاصر ، چاپ اوّل ، 1411 ق . 9 . تفسير ابن عاشور ، محمّد الطاهر ابن عاشور ، مؤسسة التاريخ ، چاپ اوّل ، بيروت . 10 . تفسير مراغى ، احمد مصطفى مراغى ، دار احياء التراث العربى ، بيروت . 11 . الدرّ المنثور ، جلال الدين سيوطى ، دار المعرفة ، چاپ اوّل ، 1365 ق . 12 . دعائم الاسلام ، نعمان بن محمّد ، دار المعارف ، مصر ، چاپ دوم ، 1385 ق . 13 . روضة الواعظين ، محمّد بن فتال نيشابورى ، منشورات رضى ، قم . 14 . سنن دارمى ، عبد اللَّه بن بهرام دارمى ، مطبعة الاعتدال ، دمشق . 15 . سنن ابى داوود ، سليمان بن اشعث سجستانى ، دار الفكر ، بيروت ، چاپ اوّل ، 1410 ق . 16 . سنن نسائى ، احمد بن شعيب نسائى ، دار الفكر بيروت ،